پاچنبری مادرزادی؛ نشانه ها و درمان

پاچنبری شایعترین ناهنجاری مادرزادی پا است که تشخیص آن ساده ولی درمان پاچنبری تا اندازه ای مشکل است. 3-1 مورد در هر هزار تولد زنده دچار پاچنبری هستند. پا چنبری در پسران شایعتر از دختران است (دوبرابر) و این عارضه در 30 درصد از موارد دو طرفه است.

علت پا چنبری به خوبی معلوم نیست. عوامل ارثی نقش مهمی در پیدایش پاچنبری دارند؛ به طوری که نسبت شیوع بیماری در افراد نزدیک فامیل 2-1 درصد است. بعضی از مؤلفین عدم تعادل عضلانی در دوره جنینی را در پیدایش این بیماری مؤثر می دانند.

در پاچنبری مادرزادی عضلات، تاندون عضلات و غلاف آن ها و کپسول مفصلی در قسمت خلفی و داخلی پا کوتاه شده اند و در نتیجه این تغییرات مفصل تالوناویکولر دچار در رفتگی شده و استخوان ناویکولر از روی سر استخوان تالوس در رفته و قوزک داخلی نزدیک شده، گاهاً به آن می چسبد. هیستوپاتولوژی این نسوج، تغییراتی شبیه به آنچه در بیماری دوپوئیترن وجود دارد را نشان می دهد. عدم درمان پاچنبری مادرزادی به موقع باعث پیدایش تغییرات ثانوی در مفاصل و استخوان ها می گردد.درمان مناسب عوارض این بیماری را تا حد زیادی از زندگی کودک محو می‌کند و لذت بردن از فعالیت‌های گوناگون را برای اکثر کودکان به ارمغان می‌آورد. اکثر موارد پا چنبری بدون روی آوردن به روش‌های جراحی با بهره‌گیری از ترکیبی از درمان های شامل کشش، گچ‌ گرفتن و بستن بریس به طور موفقیت‌آمیز درمان می‌شوند. برنامه درمانی معمولاً اندکی پس از تولد کودک آغاز می‌شود.

نشانه های پاچنبری مادرزادی

جهت به یادداشتن مشکلات پا در کلاب فوت حروف کلمه CAVE را به یاد داشته باشید.

C=Cavus: Cavus به معنای افزایش قوس کف پا در بیماران پاچنبری مادرزادی می باشد.
A=Addactus: Addactus به معنای نزدیک شدن متاتارس ها و انگشتان پا به سمت داخل می باشد.
V=Varus: Varus به معنای چرخش پاشنه پا در این نوزدان به سمت داخل می باشد.
E=Equinus: Equinus به این معنااست که مچ پا به سمت پایین متوجه شده است و نمی توان مچ پا را حتی با فشار دورسی فلکس کرد.
این تغییرات ثابت بوده و سعی در اصلاح آنها به طور پاسیو امکان ناپذیر است. در ضمن عضلات ساق در پای مبتلا لاغرتر از طرف سالم است.

اشکال مختلف پاچنبری مادرزادی

1- اشکالی که تغیییر شکل به سهولت قابل اصلاح است: این اشکال غالباً با گچ گیری مکرر، درمان شده و کمتر احتیاج به عمل جراحی پاچنبری مادرزادی دارند و تغییر شکل پا پس از اصلاح، برگشت نمی کند.

2- اشکال مقاوم: که تغییر شکل با گچ گیری غالباً اصلاح پذیر نبوده و اکثراً احتیاج به عمل جراحی پاچنبری مادرزادی دارد. در این اشکال، عود بیماری زیاد دیده می شود. در اشکال مقاوم پاچنبری مادرزادی شست از انگشت دوم کوتاهتر بوده، پاشنه کوچک است و شکاف عمیقی در قسمت داخلی پا وجود دارد. عضلات ساق این کودکان لاغرتر از اشکال دیگر است. در هر بیمار مبتلا به پاچنبری، معاینه کامل مفاصل ران ضروری است، زیرا امکان وجود دررفتگی مادرزادی ران در این کودکان، بیش از کودکان دیگر است.
بیماری های دیگری نظیر آرتروگریپوز و میلومننگوسل، ممکن است باعث تغییر شکل پا به صورت پاچنبری گردند که باید از نوع مادرزادی تمیز داده شوند.

درمان پاچنبری مادرزادی

درمان پاچنبری نیز مانند درمان دررفتگی مادرزادی ران ، باید هر چه زودتر آغاز شود زیرا با گذشت زمان، کوتاهی عضلات، تاندون ها و غلاف آنها و کپسول مفصلی که باعث این عارضه شده است بیشتر خواهد شد و سهولت و نتایج درمان مانند مراحل اولیه نخواهد بود. ضرب المثلی است که می گویند: اگر کودک از پا متولد شد، قبل از خارج سر، پاها باید گچ گرفته شود، ولی اگر با سر متولد شد، پس از خارج شدن پا آن را گچ می گیریم. البته این یک مثل است که برای تأکید بر این نکته است که درمان باید در همان روزهای اول زندگی نوزاد شروع شود.

  • درمان غیرجراحی پاچنبری مادرزادی

اکثریت قریب به اتفاق متخصصین ارتوپدی برای اصلاح پاچنبری در مراحل اولیه از گچ گیری استفاده می کنند. این کار بهتر است هر چه زودتر پس از تولد توسط متخصص با تجربه و با حوصله انجام گیرد، زیرا گچ گیری نادرست ممکن است باعث پیدایش تغییر شکل های ثانویه دیگری در پا گردد که درمان را مشکلتر می کند. گچ باید هفته ای یکبار عوض شود.

در اشکال غیر مقاوم پس از 5-10 مرتبه گچ گیری شکل پا اصلاح می گردد. ولی در اشکال مقاوم معمولاً گچ گیری تغییر شکل را کاملاً اصلاح نکرده و برای اصلاح کامل احتیاج به عمل جراحی دارد.
پس از اصلاح تغییر شکل پا، برای جلوگیری از بازگشت پاچنبری، ورزشهای لازم برای کش آوردن نسوج نرم به والدین کودک آموخته می شود که روزانه چندین مرتبه آن را انجام دهند و در ضمن فرد باید تا سن 7 سالگی به طور دایم از اسپلینت و کفش طبی استفاده نماید.

  • درمان جراحی پاچنبری مادرزادی

برای اشکالی از پاچنبری مادرزادی که به گچ گیری مقاوم بوده و اصلاح نشوند و یا پس از اصلاح برگشت نمایند، عمل جراحی پاچنبری مادرزادی ضروری است. این کار بهتر است در چهار تا شش ماهگی انجام شود تا درمان پاچنبری مادرزادی قبل از به راه افتادن کودک خاتمه یافته و کودک بتواند براحتی با کفش طبی خود راه برود.

اعمال جراحی که در سال های اول زندگی روی این کودکان انجام می گیرد عبارتند از:

بلند کردن تاندون های کوتاه و آزاد کردن کپسولهای مفصلی و نسوج جمع شده و جا انداختن مفصل تالوناویکولر. در سنین بالاتر اگر تغییر شکل اصلاح نشده باشد تغییراتی در استخوان ها و مفاصل به وجود می آید که با بلند کردن تاندون های کوتاه و آزاد کردن کپسولهای مفصل به تنهایی نمی توان تغییر شکل پا را اصلاح نمود و انجام اعمال جراحی بر روی استخوان های برا اصلاح تغییر شکل ها لازم می باشد.

برای آشنایی با درمان پاچنبری کلیک کنید.

منبع: کتاب درسنامه ارتوپدی و شکستگی ها